Όπως και να έχει βέβαια, μέχρι κάποιο βαθμό είναι κατανοητό και επιθυμητό. Ωστόσο θα πρέπει να υπάρξει μεγάλη προσοχή γιατί το γονεϊκό άγχος αποτελεί έναν από τους πιο βασικούς παράγοντες που αναστέλλουν την ομαλή προσαρμογή του παιδιού στη σχολική πραγματικότητα και τις απαιτήσεις της. Άλλωστε οι υπερβολικές ανησυχίες και τα άγχη του μπαμπά ή της μαμάς για το σχολείο μεταφράζονται στον κόσμο του παιδιού σαν να πρόκειται για κάτι το ακατόρθωτα δύσκολο και υιοθετεί εκ των προτέρων μια αρνητική αντίληψη για αυτό φοβούμενο ότι δεν θα τα καταφέρει και δεν θα ανταπεξέλθει στις δυσκολίες του. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό λοιπόν οι γονείς να μιλούν με θερμά λόγια για το σχολείο, να δημιουργήσουν μια θετική εικόνα για αυτό περιγράφοντας διάφορες γλαφυρές ιστορίες από τα δικά τους παιδικά χρόνια ή των μεγαλύτερων αδερφών αν υπάρχουν και τα λόγια τους σε κάθε περίπτωση να είναι ενθαρρυντικά.

  Ωστόσο, κρίνεται απαραίτητο για έναν γονέα, ακόμα πριν καν ξεκινήσει την παραπάνω προσέγγιση, να κάνει μια ενδοσκόπηση για τις σκέψεις και τα συναισθήματα που τρέφει ο ίδιος για το επίμαχο θέμα του σχολείου. Είναι σκόπιμο να αναρωτηθούμε κατά πόσο οι ανησυχίες μας για το αν το παιδί μας θα τα καταφέρει στο σχολείο («θα τα πάει καλά στα μαθήματα;»)ή αν θα πειθαρχήσει στους κανόνες μιας τάξης («μήπως θα είναι ζωηρό μέσα στην τάξη;») ή επιθετικό με τους συμμαθητές του ή γενικότερα αν θα έχει μια ομαλή προσαρμογή έχουν να κάνουν ουσιαστικά με το ίδιο το παιδί μας και όχι με προσωπικά μας βιώματα, με τους δικούς μας γονείς στα τότε σχολικά μας χρόνια ή τις δικές μας δυσκολίες όταν πηγαίναμε εμείς σχολείο; Είναι σίγουρο πως μία τέτοια εσωτερική διερεύνηση θα βοηθήσει τους γονείς να μετριάσουν τους φόβους και τις αγωνίες τους και ιδιαίτερα θα θέσει σε περιορισμό την εκδήλωση αυτών των συναισθημάτων που τις περισσότερες φορές δυσχεραίνουν την ομαλή προσαρμογή σε αυτό.

  Ένας άλλος σημαντικός παράγοντας που επηρεάζει τη σχέση που θα αναπτύξει το παιδί με το σχολικό του περιβάλλον είναι η σχέση που έχουν οι γονείς με αυτό καθώς η συμπεριφορά της μαμάς και του μπαμπά αποτελούν για τα παιδιά παράδειγμα προς μίμηση. Οι  γονείς θα πρέπει να εκδηλώνουν το σεβασμό τους για το σχολείο και την εμπιστοσύνη τους στο διδακτικό προσωπικό, χωρίς να δημιουργούν αντιληπτά στο παιδί μέτωπα με δασκάλους ή καθηγητές. Ακόμα και αν διαφωνούν ή δυσανασχετούν με ορισμένα θέματα καλό θα ήταν να τα συζητούν με τους ίδιους τους δασκάλους παρά να δείχνουν στο παιδί την έντονη δυσαρέσκεια τους προς το πρόσωπό τους. Επίσης, είναι ζωτικής σημασίας η παρεύρεση των γονέων σε κάθε συνάντηση, συνέλευση ή κάλεσμα του σχολείου και η δραστηριοποίηση στα δρώμενά του ώστε να εκδηλώνουν πρώτα οι ίδιοι οι γονείς ενδιαφέρον για αυτό και κατά συνέπεια να δείξουν και τα παιδιά. Είναι αντιφατικό να ζητάμε από τα παιδιά να ενδιαφέρονται για το σχολείο όταν εμείς οι ίδιοι απέχουμε από αυτό.

  Επιπλέον εφόσον οι γονείς αποτελούν πρότυπο για τα παιδιά τους καλό θα ήταν να παρακολουθούν ποικίλα επιμορφωτικά προγράμματα και να αφιερώνουν τον ελεύθερο χρόνο τους στην προσωπική μελέτη στο σπίτι δίνοντας έτσι απτά παραδείγματα στα παιδιά πως η μάθηση είναι ένα ύστατο αγαθό που ανεξαρτήτως ηλικίας και επαγγέλματος όλοι οι άνθρωποι αποζητούν. Καλό θα ήταν ακόμη  οι γονείς να προετοιμάζουν τα παιδιά για τυχόν δυσάρεστες εμπειρίες και καταστάσεις που μπορούν να προκύψουν στο σχολείο δείχνοντας πως η σχολική ζωή δεν έχει μόνο ευχάριστες στιγμές ώστε να μην αποθαρρύνονται με τις πρώτες δυσκολίες («θα έρθουν στιγμές που ίσως δυσκολευτείς παραπάνω αλλά αυτό δε σημαίνει πως πρέπει να απογοητευτείς γιατί όλοι οι άνθρωποι κάποιες στιγμές δυσκολεύονται και κάνουν λάθη ακόμα και εμείς στη δουλειά μας»).

  Τέλος το πιο σημαντικό είναι να συνειδητοποιήσουν όλοι οι γονείς πως είναι συνοδοιπόροι στο σχολικό αυτό ταξίδι γι’ αυτό θα πρέπει να οπλιστούν με υπομονή, να βρίσκονται δίπλα στα παιδιά και να τα βοηθούν, να κατανοούν και να συζητούν τις δυσκολίες τους, μα πάνω απ’ όλα να σέβονται τους ρυθμούς τους γιατί καθένα απ’ αυτά είναι μοναδικό και είναι ματαιόδοξο να το συγκρίνουμε με κάποιο συμμαθητή του.

  Εύχομαι ολόψυχα καλή σχολική χρονιά σε μικρούς και μεγάλους!

Νάνσυ Κ. Συντηλή

Ειδική Παιδαγωγός

  Έχει παρατηρηθεί ότι τόσο οι γονείς όσο και τα παιδιά νιώθουν μεγαλύτερη ασφάλεια έχοντας ένα δάσκαλο καλοσυνάτο, ευγενικό που συνεχώς τα ενθαρρύνει. Άλλωστε είναι αδιαμφισβήτητο πως σε οποιαδήποτε ηλικία (πόσο μάλλον όταν μιλάμε για την παιδική) όταν εκτιμούμε και θαυμάζουμε κάποιον θέλουμε να του μοιάσουμε και να του το ανταποδώσουμε. Τι συμβαίνει όμως όταν ο αγαπημένος μας δάσκαλος αντικαθίσταται από κάποιον άλλον τη νέα σχολική χρονιά;

  Αυτό είναι ένα ζήτημα που δύναται να απασχολεί τόσο τους μικρούς όσο και τους μεγάλους. Καθώς όμως το παιδί μεγαλώνει και αλλάζει τάξεις είναι φυσικό κι επόμενο να περνάει από δάσκαλο σε δάσκαλο. Σίγουρα οι αλλαγές είναι μία δύσκολη υπόθεση που συνήθως δεν αρέσουν σε κανέναν και είναι απόλυτα κατανοητός ο φόβος που συνεπάγεται για καθετί καινούριο (ιδίως όταν μιλάμε για το δάσκαλο του παιδιού μας). Ακριβώς γι’ αυτό, το πρώτο πράγμα που απαιτείται είναι να δοθεί λίγος χρόνος για τη μετάβαση και την προσαρμογή στη νέα κατάσταση.

Προς του γονείς…

• Πριν βιαστείτε να κρίνετε το νέο δάσκαλο ή τη δουλειά του δώστε του μία ευκαιρία και γνωρίστε τον καλύτερα ενθαρρύνοντας το παιδί να κάνει το ίδιο. Επειδή είναι καινούριος δάσκαλος δε σημαίνει απαραίτητα ότι είναι κακός δάσκαλος.
• Μη φορτώνετε το παιδί με δικές σας ανησυχίες και το προδιαθέτετε αρνητικά.
• Αν υπάρχουν ευαίσθητα ζητήματα που αφορούν το παιδί σας ενημερώστε τον καινούριο δάσκαλο από την αρχή και ζητήστε ευγενικά τη συνεργασία του.
• Αν εκείνο παραπονιέται και σας θέτει ζητήματα που έχουν προκύψει, θα ήταν καλό να ελέγξετε αν ευσταθούν ή απλά δυσκολεύεται να προσαρμοστεί τώρα που το «άφησε» ο παλιός, καλός του δάσκαλος.
• Στην περίπτωση που υπάρχουν όντως κάποια θέματα συζητήστε πρώτα με το παιδί τι ακριβώς το ενοχλεί και στη συνέχεια θέστε τους προβληματισμούς σας στο δάσκαλο (χωρίς να του επιτεθείτε ή να τον κατηγορήσετε ευθέως γιατί θα το φέρετε σε δύσκολη και αμυντική θέση).
• Είναι σημαντικό οι γονείς να του εκφράζουν την κατανόησή τους και για τη δική του θέση και στάση καθώς δεν έχουν να κάνουν μόνο με το δικό τους παιδί. Βοηθάει πολύ το δάσκαλο να ξέρει ότι ο γονιός συνυπολογίζει και τη δική του άποψη.
• Αν μετά από επανειλημμένες συζητήσεις με το νέο δάσκαλο εξακολουθούν να υπάρχουν μελανά σημεία για το παιδί συζητήστε το θέμα κατ’ ευθείαν με το διευθυντή του σχολείου και αποφύγετε τη δημιουργία τύπου «πηγαδάκια» με άλλους γονείς.

Προς τους δασκάλους…

• Ως δάσκαλοι που είμαστε οφείλουμε να δείχνουμε μεγάλη υπομονή και κατανόηση στις ανησυχίες των γονέων. Όλοι γνωρίζουμε ότι επειδή πρόκειται για το παιδί τους κάποιες φορές γίνονται πιο υπερβολικοί και αγχώνονται για την έκβαση της νέας αυτής αλλαγής. Καλό θα ήταν να μιλήσουμε λίγο παραπάνω μαζί τους για να μας γνωρίσουν, να τους διευκρινίσουμε τυχόν απορίες τους ώστε να μας εμπιστευτούν.
• Το ίδιο ισχύει και για τα παιδάκια τα οποία χρειάζονται κάποιο χρόνο μέχρι να συνηθίσουν το νέο τους δάσκαλο. Ας φροντίσουμε να τους μιλάμε για μας και να μοιραζόμαστε μαζί τους κάποιες στιγμές της καθημερινότητάς μας για να μας αισθανθούν πιο κοντά τους. Όταν νιώθουν το δάσκαλο δικό τους άνθρωπο τα παιδιά χαλαρώνουν και αναπτύσσουν κι εκείνα το αίσθημα της εμπιστοσύνης.
• Παρ’ όλες τις πιέσεις του αναλυτικού προγράμματος καλό θα ήταν να αφιερώνουμε όσο περισσότερο χρόνο μπορούμε σε ομαδικές δραστηριότητες που μπορούν να μας φέρουν πιο κοντά με τους μαθητές μας (π.χ. συζητήσεις για επίκαιρα θέματα, εκπαιδευτικά παιχνίδια).

  Κλείνοντας αυτό το θέμα θα ήθελα να τονίσω τη στενή σχέση και επαφή που πρέπει να υπάρχει μεταξύ γονέων-δασκάλου-μαθητή εφόσον ο στόχος μας είναι ένας και αυτός: η πρόοδος του παιδιού. Και οι τρεις αποτελούμε μία αλυσίδα που δίχως τη μεταξύ μας άριστη συνεργασία το παιδί δεν επωφελείται. Σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να είμαστε αντίπαλοι παρά μόνο συνεργάτες. Τέλος, επειδή κάθε σχολείο έχει δασκάλους που είναι φυσικό να διαφέρουν μεταξύ τους θα ήταν σημαντικό για το ίδιο το παιδί να μάθει να εξοικειώνεται με δασκάλους με διαφορετική προσωπικότητα ώστε κάθε αλλαγή να καθίσταται όσο το δυνατόν ομαλότερη.

   Το σχολείο αποτελεί τη δεύτερη και σαφώς μεγαλύτερη «κοινότητα»-μετά, βέβαια, από την οικογένεια-στην οποία εντάσσεται και ανήκει ένα παιδί. Είτε πρόκειται για τον παιδικό σταθμό είτε για το λύκειο, το σχολείο είναι ο μικρόκοσμος των παιδιών. Εκεί περνούν τις περισσότερες ίσως ώρες της μέρας τους, εκεί διευρύνουν τις γνώσεις τους, εκεί συνάπτουν τις φιλίες τους. Το σχολείο είναι μια «μικροκοινότητα» που δε στοχεύει μονάχα στο να μαθαίνει τα παιδιά να διαβάζουν, να γράφουν και να κάνουν πράξεις. Αντίθετα, είναι «συνυπεύθυνο» για την πολύπλευρη διαπαιδαγώγηση τους, την εκδίπλωση των ταλέντων τους, την ανάπτυξη της προσωπικότητάς τους, την κοινωνικοποίησή τους κ.α.
   Πέρα, λοιπόν, από την ώρα του μαθήματος που προσφέρει όλες εκείνες τις σημαντικές γνώσεις, το ίδιο πολύτιμη αποβαίνει και η ώρα του διαλείμματος. Το προαύλιο και το διάλειμμα ενισχύουν τη σύναψη κοινωνικών σχέσεων ανάμεσα στα παιδιά και την κατ’ επέκταση εφαρμογή των κανόνων συμπεριφοράς που μαθαίνουν εφόσον εκεί καλούνται να ανταπεξέρχονται δίχως την καθοδηγούμενη παρέμβαση του δασκάλου. Με το που χτυπάει το κουδούνι για έξω, τα περισσότερα παιδιά ξεχύνονται στην αυλή για να παίξουν με τους φίλους τους, να χαλαρώσουν, να εκτονωθούν και γενικότερα να αποφορτιστούν από τη διδακτική ώρα. Τι συμβαίνει όμως με τα παιδιά που μένουν μέσα ή έξω από την τάξη μόνα τους δίχως κάποιο φίλο;

Γιατί δεν έχουν φίλους;

Δεν είναι εύκολο να γενικευτούν οι λόγοι για τους οποίους τα παιδιά βρίσκονται χωρίς παρέα, μιας και κάθε περίπτωση συνήθως διαφέρει. Ωστόσο, σημειώνονται ενδεικτικά κάποια ζητήματα που έχουν συνδεθεί κατά καιρούς με τη δυσκολία των παιδιών να συναναστρέφονται συνομηλίκους τους:

   • Καινούριος στο σχολείο Μετά από μία μετακόμιση ή αλλαγή περιβάλλοντος είναι δύσκολο να προσαρμοστεί ένα παιδί στα νέα δεδομένα και να ενταχθεί άμεσα στο σχολείο, ιδίως όταν τα υπόλοιπα παιδιά έχουν δημιουργήσει ήδη τις παρέες τους.

   • Οι μαθησιακές επιδόσεις Σε περίπτωση που ένα παιδί αντιμετωπίζει μαθησιακές δυσκολίες πολλές φορές ντρέπεται, αισθάνεται μειονεκτικά απέναντι στους συμμαθητές του και προτιμά να μην τους «αντιμετωπίζει» κι εκτός τάξης. Αντίθετα, κάποιο παιδί με υψηλές μαθησιακές επιδόσεις πιθανόν να αισθάνεται ενοχικά που αποτελεί το παράδειγμα της τάξης-ιδίως όταν ο εκπαιδευτικός το τονίζει ξανά και ξανά μπροστά στους συμμαθητές του-με αποτέλεσμα να αποκόβεται από τα άλλα παιδιά. Είναι γνωστό πως οι καλοί μαθητές και οι χαϊδεμένοι των δασκάλων δυσκολεύονται συνήθως στις σχέσεις τους με τα υπόλοιπα παιδιά.

   • Δεν γνωρίζουν πώς να κάνουν φίλους Υπάρχουν αρκετά παιδιά που ενώ θέλουν να αποκτήσουν φίλους δεν γνωρίζουν πώς να πλησιάσουν και να προσεγγίσουν τα υπόλοιπα παιδιά με αποτέλεσμα να μην το τολμούν και να παραμένουν μόνα τους.

   • Ο «αποκλεισμός» των συμμαθητών Είναι γεγονός πως κανένα παιδί δεν θέλει να κάνει παρέα με κάποιο που «τα θέλει όλα δικά του», που θέλει να είναι πάντα αρχηγός, που δεν τηρεί τους κανόνες του παιχνιδιού κτλ. γι’ αυτό και όσα τείνουν να συμπεριφέρνονται με παρόμοιο τρόπο αποκλείονται από τις σχολικές παρέες.

   • Θύμα κοροϊδίας Παιδιά με ιδιαίτερα σωματικά χαρακτηριστικά (π.χ. παχουλά ή μικροκαμωμένα), παιδιά από διαφορετικά κοινωνικά και πολιτισμικά στρώματα γίνονται εύκολα στόχος για τους συμμαθητές τους που τα κοροϊδεύουν και συχνά τα «αποκλείουν» από τη συντροφιά τους.

   • Θύμα καβγάδων Δυστυχώς σε κάθε σχολείο υπάρχουν παιδιά τα οποία δημιουργούν φασαρίες, καβγάδες και κυριολεκτικά τρομοκρατούν τους συμμαθητές τους. Εκείνοι με τη σειρά τους, φοβούμενοι τις συνέπειες, δεν τολμούν να υπερασπιστούν τον εαυτό τους και απογοητεύονται τόσο που προτιμούν απλά να απομακρύνονται.

Η σημαντικότητα της παιδικής φιλία:

   Όλοι μας γνωρίζουμε ότι ένας από τους βασικότερους λόγους που τα περισσότερα παιδιά θέλουν να πηγαίνουν σχολείο είναι για να συναντούν τους φίλους τους και να παίζουν. Πολλοί είναι εκείνοι, λοιπόν, που υποστηρίζουν πως οι φιλίες μέσα στο σχολείο αποτελούν ισχυρότατο κίνητρο για μάθηση, ιδίως μέσα από ομαδικές εργασίες και δραστηριότητες. Εκτός όμως από αυτό, η αλληλεπίδραση που αναπτύσσεται μεταξύ των φίλων οδηγεί στη σταδιακή διαμόρφωση των παιδιών σε ανθρώπους που έχουν μάθει να νοιάζονται, να σέβονται, να εκτιμούν και να προστατεύουν τους άλλους, να μοιράζονται, να εργάζονται ομαδικά κοκ. Άλλωστε, οι έρευνες τονίζουν ότι τα παιδιά από την ηλικία περίπου των έξι χρόνων αναγνωρίζουν τον εαυτό τους μέσα από τους φίλους τους. Επιλέγουν, δηλαδή, τους φίλους τους με βάση κάποια στοιχεία από τα οποία έλκονται και θαυμάζουν σε αυτούς τείνοντας να ταυτιστούν μαζί τους (π.χ. ένα ζωηρό παιδί έλκεται από τη ζωηράδα του συμμαθητή του και τον θέλει για φίλο, το ίδιο συμβαίνει με στοιχεία όπως η εξυπνάδα, ή ιδιαίτερα ταλέντα). Είναι σημαντικό να προτρέπετε τα παιδιά να δημιουργούν φιλίες. Οι κοινωνικές σχέσεις αποτελούν τον καλύτερο δίαυλο για να μάθουν τα παιδιά να επικοινωνούν, να ωριμάζουν και να εξελίσσονται.

   Έχει μεγάλη σημασία να γνωρίζουμε ότι για κάθε περίπτωση παιδιού δεν είναι απόλυτα ίδιος ο τρόπος αντιμετώπισης των αδυναμιών του. Αυτό συμβαίνει γιατί δεν είναι ίδιος ούτε ο αριθμός ούτε η φύση των δυσκολιών του σε σχέση με άλλα παιδιά και γι’ αυτό δεν υπάρχει η ίδια προσέγγιση. Αυτό που χρειάζεται για την ενδυνάμωση των δυσκολιών του παιδιού, είναι να υπάρχουν σαφείς στόχοι με αρχή, μέση και τέλος, γνωρίζοντας τις ακριβείς ελλείψεις του και ξεκινώντας από τις πιο βασικές. Άλλωστε, και στο σχολείο η έμφαση στις γραφο-συμβολικές δεξιότητες, τη φωνολογία και την ορθογραφία δίνεται στις πρώτες τάξεις του δημοτικού και αργότερα στην παραγωγή γραπτού λόγου.

   Ως βάση λοιπόν τους τομείς όπου εντοπίζονται οι δυσκολίες, προτείνονται και κάποιες ενδεικτικές τεχνικές:

   Γραφο-συμβολικές δεξιότητες: σκοπός είναι να εξοικειωθούν τα παιδιά με το σχήμα και το μέγεθος των γραμμάτων και συμπλεγμάτων (στρ, τσ, γκ). Κόψτε χαρτόνια με το σχήμα των γραμμάτων και στη συνέχεια με βελάκια δηλώστε την κατεύθυνση των γραμμών που το σχηματίζουν και καλέστε το παιδί να αναπαράγει το ίδιο, τοποθετείστε αυτοκόλλητα ανάμεσα στις λέξεις για να συνηθίσει σιγάσιγά να αφήνει το απαιτούμενο κενό, τραβήξτε μία επιπλέον παράλληλη γραμμή ανάμεσα σε εκείνες του τετραδίου για να περιορίσετε το μέγεθος των γραμμάτων του.

   Ορθογραφία: χρησιμοποιήστε ομάδες λέξεων που γράφονται με την ίδια ορθογραφία για γενίκευσή της και ονομάστε τες ομάδες μπάσκετ, ποδοσφαίρου κ.α. που όλοι οι παίκτες έχουν την ίδια φορεσιά, ενισχύστε την εκμάθηση κανόνων γραμματικής ή «εικονοποιήστε» την προς μάθηση λέξη με το αντίστοιχο γράμμα να αναπαριστάνει το νόημα της λέξης (π.χ. η λέξη δάκρυ χρειάζεται ύψιλον-σχεδιάστε το ύψιλον σαν ένα δάκρυ)

   Γραπτή έκφραση: υποβοήθηση με σχετικά σχεδιαγράμματα που να αναπτύσσουν μια ιδέα, συζήτηση και εύρεση λέξεων-κλειδιών για την ανάπτυξη του θέματος, παρουσίαση μιας φωτογραφίας ώστε να υπάρχει οπτική βοήθεια, ασκήσεις λεξιλογικού τύπου με λέξεις, συνώνυμες, αντίθετες κτλ. ή αντικαταστάσεις προτάσεων με άλλες ίδιου όμως νοήματος.

• Δημιουργήστε έναν κατάλογο με κανόνες/υπευθυνότητες: θα πρέπει να είναι σαφείς σε αυτό που ορίζουν, σύντομοι και λίγοι ώστε να μπορεί να τους συγκρατεί. Εξηγήστε ότι κάθε φορά που τους τηρεί, θα λαμβάνει κάποιου είδους προσυμφωνημένης επιβράβευσης (π.χ. αυτοκόλλητο, παιχνιδάκι) ενώ στην αντίθετη περίπτωση θα χάνει μια προηγούμενη. Το παιδί χρειάζεται να γνωρίζει από την αρχή τις συνέπειες τόσο της τήρησης όσο και της ανυπακοής των κανόνων.

• Να είστε ξεκάθαροι σε αυτά που ζητάτε από το παιδί, με ήρεμη αλλά απόλυτη φωνή, να αλληλοκοιτάζεστε στα μάτια και να ζητάτε να σας επαναλάβει αυτό που είπατε. Έτσι θα σιγουρευτείτε ότι το κατάλαβε αλλά κι εκείνο το συνειδητοποιεί καλύτερα όταν το ανακαλεί.

• Να χωρίζετε την όποια δραστηριότητα σε μικρά βήματα με ενδιάμεσα διαλείμματα και να επαινείτε στην επίτευξη κάθε βήματος. Αυτό που αξιολογείται πάντα είναι η προσπάθειά κι όχι το αποτέλεσμα-οι βαθμοί ας μπουν ως δεύτερη προτεραιότητα.

• Παρόλα τα πρόβλημα που δημιουργούνται μέσα στην τάξη από την προκλητική του συμπεριφορά, αποφύγετε να το προσβάλλετε μπροστά στα υπόλοιπα παιδιά γιατί υπάρχει κίνδυνος να ενισχυθούν αρνητικά συναισθήματα των συμμαθητών του προς το πρόσωπό του. Άλλωστε το να το μαλώσετε με αυτό τον τρόπο δεν θα το κάνει να καταλάβει κάτι περισσότερο.

• Τέλος, δοκιμάστε να το έχετε κοντά σας δίνοντάς του καθήκοντα (π.χ. βοηθός σας, υπεύθυνος βιβλιοθήκης κτλ) ώστε να απασχολείται με κάτι και να νιώθει ευχαρίστηση από την επιβράβευσή του.
Οπλιστείτε με πολύ επιμονή και υπομονή…Να θυμάστε, άλλωστε, πως για να αλλάξετε τη συμπεριφορά του παιδιού σας, πρέπει να αλλάξει ταυτόχρονα και η δική σας.

Οι σύγχρονες τάσεις της παιδαγωγικής έρευνας υποστηρίζουν πως η αντιμετώπιση των δυσκολιών στα μαθηματικά πρέπει να στηρίζεται στην σύνδεση των μαθηματικών με καταστάσεις της καθημερινής ζωής με τη χρήση απτών αντικειμένων, στην έμφαση επίλυσης προβλημάτων, στη χρήση της προηγούμενης γνώσης για την ανοικοδόμηση της νέας, στην εξοικείωση των μαθητών με ποικιλία αναπαραστάσεων μαθηματικών εννοιών και πράξεων, στη διδασκαλία στρατηγικών μάθησης και την υλοποίηση δραστηριοτήτων μέσα από ομαδικές εργασίες. ίναι σκόπιμο, από τη στιγμή που θα εντοπιστούν οι επί μέρους αδυναμίες του παιδιού, να ξεκινήσετε από το πιο πρώιμο στάδιο των δυσκολιών του. εκινήστε από τη ρίζα του προβλήματος και εν συνεχεία πηγαίνετε παραπέρα. Μη ξεχνάτε ότι τα παιδιά με ΔΜ χρειάζονται περισσότερο χρόνο από τους υπόλοιπους μαθητές τόσο για να καταλάβουν τη νέα γνώση όσο και να τη συνδέσουν με την προηγούμενη, να την αναλύσουν σε συγκεκριμένα βήματα, να εξασκηθούν πάνω σε αυτή και τέλος να την εμπεδώσουν. πλιστείτε, λοιπόν, με υπομονή και μη ξεχνάτε ποτέ να επιβραβεύετε την προσπάθεια του παιδιού ακόμα και όταν το αποτέλεσμα δεν είναι αυτό που περιμένατε.

 Προκειμένου να αποτυπώσει ένα παιδάκι μία ιδέα γραπτά, πρέπει πρώτα να τη δημιουργήσει και να την αναπτύξει στο μυαλό του. Εν συνεχεία, πρέπει να διαθέτει κάποια γλωσσική άνεση για να την εκφράσει μέσα από λέξεις και προτάσεις. Βέβαια για να γίνει αυτό, απαραίτητη προϋπόθεση είναι να μπορεί να αναπαραστήσει σωστά αυτές τις λέξεις και προτάσεις με σύμβολα, διαθέτοντας έναν καλό οπτικόκινητικό συντονισμό. Επίσης, θα πρέπει να τηρούνται όλοι οι γραμματικοί και συντακτικοί κανόνες. Είναι φανερό λοιπόν, πως για να είναι ένα γραπτό άρτιο απαιτούνται πολλές δεξιότητες γι’ αυτό κι αν κάποια από αυτές δεν αποδίδεται σ’ ένα κείμενο είναι πιθανό να χαρακτηριστεί ατελές. Επομένως, η γραπτή έκφραση είναι μια σύνθετη διαδικασία που απαρτίζεται από πολλές άλλες δεξιότητες.

 Το «περίπλοκο» της γραφής:

Το να μπορεί όμως, κάποιος να γράφει ταυτόχρονα γρήγορα, χωρίς ορθογραφικά και συντακτικά λάθη αλλά και να αναπαράγει τις ιδέες του μυαλού του είναι κάτι ιδιαίτερα δύσκολο πόσο μάλλον για τα παιδιά όσο κι αν εμείς, οι ενήλικες το θεωρούμε πλέον αυτονόητο. Παρόλο που η γραφή σαν ικανότητα στηρίζεται σε γενικά πλαίσια στους ίδιους γνωστικούς μηχανισμούς με την ανάγνωση, περιμένει κανείς πως όποιος μπορεί να διαβάζει σωστά γράφει και σωστά. Φαίνεται, όμως, πως υπάρχει κάτι που καθιστά τη γραφή ακόμα πιο δύσκολη και πιο σύνθετη σα διαδικασία από την ανάγνωση και δεν είναι άλλο από το μυικό έλεγχο που απαιτείται και τον καλό συντονισμό ματιών-χεριών. Τόσο το αν πιάνει σωστά το παιδί το μολύβι ή αν έχει σωστή στάση το σώμα του την ώρα που γράφει, όσο και το αν υπάρχει ο σωστός συγχρονισμός «βλέπω πού και πώς γράφωξαναβλέπω-γράφω» κ.ο.κ. είναι επιστημονικά αποδεδειγμένο ότι επηρεάζουν άμεσα την ικανότητα του παιδιού στη γραφή. Στις δυσκολίες που απορρέουν από τις παραπάνω αδυναμίες συμπεριλαμβάνονται ο πολύ αργός ρυθμός γραψίματος, ο λανθασμένος σχηματισμός γραμμάτων και λέξεων ως προς το σχήμα ή το μέγεθος, η αντίθετη κατεύθυνση γραμμάτων (3 αντι για ε) καθώς και η αντίθετη πορεία της γραφής από τα δεξιά προς τα αριστερά. Επίσης, η έλλειψη κενών ανάμεσα στις λέξεις ή η αδυναμία του παιδιού να γράφει σε ευθεία γραμμή ακόμα κι αν το τετράδιο έχει γραμμές χαρακτηρίζονται ως μελανά σημεία ενός γραπτού. Ωστόσο, τέτοιου είδους δυσκολίες σε κάποιο βαθμό είναι δυνατόν να παρατηρηθούν κατά τους πρώτους μήνες της Α’ Δημοτικού ή σε αριστερόχειρες μαθητές χωρίς όμως να σημαίνει ότι παρουσιάζουν απαραίτητα ΔΓΕ.

Οι «συνήθεις ύποπτοι» της Διαταραχής Γραπτή Έκφρασης:

Παρατηρώντας κανείς κείμενα γραμμένα από παιδιά που έχουν διαγνωσθεί με Διαταραχή Γραπτής Έκφρασης (ΔΓΕ) εντοπίζει ελλείψεις τόσο στο περιεχόμενό τους, την ορθογραφία, τη σύνταξη και γενικότερα την οργάνωσή τους όσο και τη σωστή χρήση των σημείων στίξης ή το διαχωρισμό μικρών και κεφαλαίων γραμμάτων. Τέτοιου είδους δυσκολίες είναι εκείνες που συνήθως παρουσιάζουν τα παιδιά αυτά  και ως αποτέλεσμα έχουμε ένα κακογραμμένο κείμενο.

 Αναλυτικότερα παρακάτω υπογραμμίζονται οι αδυναμίες που προκύπτουν ανά τομέα:

   • Γραφο-κινητικές Δεξιότητες: όσες δυσκολίες επισημάνθηκαν παραπάνω

  • Ορθογραφία: αντικαταστάσεις γραμμάτων, συλλαβών ή λέξεων (θένω αντί για δένω), αντιμεταθέσεις (κατόρο για καρότο), παραλείψεις (τα παιδιά τρέξουν αντί για τα παιδιά θέλουν να τρέξουν) ή προσθήκες (έτετρεξε αντί για έτρεξε), λάθη ή απουσία τονισμού, ορθογραφικά λάθη σε καταλήξεις των λέξεων (πήγαι αντί για πήγε) αλλά και στα θέματά τους (πεδιά αντί για παιδιά), μη γενίκευση κανόνων γραμματικής (πάγοσα αντί για πάγωσα) και έλλειψη αυτοδιόρθωσης

  • Περιεχόμενο: απόδοση αδιάφορου τίτλου σε ένα κείμενο, άσχετες ως προς το θέμα ιδέες, δυσκολία στην απόδοση κειμένων με φαντασία και πρωτοτυπία, περιορισμένος αριθμός λέξεων, προτάσεων ή παραγράφων, δυσκολία στην ορθή σύνταξη και την εύρεση επιχειρημάτων, αδυναμία σύνθεσης μιας κεντρική ιδέας

  • Λεξιλόγιο: χρήση άσχετων ως προς το νόημα λέξεων, δυσκολία στην εύρεση κατάλληλων λέξεων, συνεχείς επαναλήψεις ίδιων λέξεων, απλουστευμένο και καθόλου πρωτότυπο λεξιλόγιο

  • Οργάνωση και δομή: δεν τηρείται χρονική (πριν-τώρα-μετά) ή λογική (π.χ. αίτιο-αποτέλεσμα) αλληλουχία, λανθασμένη σειρά λέξεων, δυσκολίες στην ολοκλήρωση προτάσεων και τη δόμηση παραγράφων

Ομοίως με τη Διαταραχή της Ανάγνωσης, για να διαγνωσθεί η ΔΓ ακολουθούνται τρεις μέθοδοι:

• Αποκλείονται άλλοι παράγοντες που πιθανόν να σχετίζονται με τις δεξιότητες γραφής του παιδιού όπως η χρονολογική ηλικία, το νοητικό δυναμικό, το πολιτισμικό ή γλωσσικό περιβάλλον ή η ελλιπής φοίτηση στο σχολείο.

•Έμμεση αξιολόγηση από ψυχογλωσσικά ή ψυχομετρικά τεστ. • μεση αξιολόγηση που προκύπτει από την ανάλυση των επί μέρους δυσκολιών στη γραπτή έκφραση. το σημείο αυτό, συνήθως δίνεται στο παιδί κάποιο θέμα προς ανάπτυξη ή η συνέχιση μιας μικρής ιστορίας.

Η αξιολόγηση της γραπτής έκφρασης.

Οταν αξιολογείται το γραπτό κείμενο του παιδιού επικεντρωνόμαστε στους εξής βασικούς τομείς:

Περιεχόμενο: κρίνεται το αν υπάρχουν αρκετές και καλές ιδέες ή επιχειρήματα, αν υπάρχει φαντασία, αν το λεξιλόγιο είναι κατάλληλο και πλούσιο ή γίνονται επαναλήψεις ίδιων λέξεων ή χρήση άσχετων νοηματικά εκφράσεων, αν γράφει όπως μιλάει και αν είναι σωστή η δομή των προτάσεων και παραγράφων ρόπος ραφής: εστιάζουμε στο πως κρατάει και πόσο πατάει το παιδί το μολύβι, αν διατηρούνται αποστάσεις μεταξύ των λέξεων, αν τα γράμματα είναι μεγάλα, μικρά, καλογραμμένα ή κακογραμμένα, αν υπάρχουν πολλά σβησίματα και πώς είναι η γενικότερη εικόνα του γραπτού ορφολογία γραμματική

Συντακτικό: εξετάζεται η σωστή στίξη του γραπτού και η χρήση κεφαλαίων γραμμάτων όπου χρειάζεται, αν ο τονισμός είναι σωστός, αν ακολουθούνται οι σωστοί χρόνοι αφήγησης, αν είναι ορθογραφικά σωστές οι καταλήξεις και τα θέματα των λέξεων, αν τηρούνται οι γραμματικοί κανόνες και αν είναι σωστή η σύνταξη των προτάσεων

Φωνολογία: όπως έχει επισημανθεί πολλές φορές, στο επίπεδο αυτό παρατηρείται αν έχουν αντικατασταθεί ή αντιμετατεθεί κάποια γράμματα ή συλλαβές με άλλα, αν έχουν γίνει προσθέσεις ή αφαιρέσεις γραμμάτων ή συλλαβών κι αν έχουν χρησιμοποιηθεί λάθος λέξεις που μοιάζουν μόνο εικονικά με τις σωστές.

  Τα τελευταία χρόνια στη χώρα μας παρατηρείται ένα αυξανόμενο ενδιαφέρον για την Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση (ΕΑΕ) των ατόμων με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες (ΕΕΑ). Ήδη στη Μεγάλη Βρετανία από το 1978 με το γνωστό Warnock Report υπογραμμιζόταν έντονα η ανάγκη ενός σχολείου σχεδιασμένου και μελετημένου με τέτοιο τρόπο ώστε να απευθύνεται στη συνεκπαίδευση ατόμων με και δίχως ΕΕΑ, το λεγόμενο ενιαίο σχολείο. Έπειτα από αυτό, ακολούθησαν και άλλα σχετικά έγγραφα (Education Act, 1981, Green Paper, 1997) όπου διαπραγματεύονταν τους καταλληλότερους δυνατούς τρόπους με σκοπό την αποτελεσματική σχολική ενσωμάτωση των μαθητών με ΕΕΑ στα σχολεία γενικής εκπαίδευσης. Έπειτα από τη Συνδιάσκεψη της Σαλαμάνκα (1994), η UNESCO υιοθέτησε και καθιέρωσε πλέον την ύπαρξη «ενός σχολείου για όλους» (inclusive education), από όπου φάνηκε να επηρεάστηκε και η δομή της Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης στη χώρα μας. Σαν όρος η ειδική αγωγή περιλαμβάνει όλες εκείνες τις εκπαιδευτικές υπηρεσίες που παρέχονται στους μαθητές με αναπηρίες και διαπιστωμένες ΕΕΑ με τέτοιο τρόπο ώστε να απευθύνονται στις ατομικές διαφορές και εκπαιδευτικές ανάγκες τους. Ιδανικά, η ΕΑΕ εμπεριέχει τον ατομικό σχεδιασμό και τη συστηματική επιμέλεια των διδακτικών μεθόδων προσαρμοσμένα πάντα στις εκάστοτε ανάγκες του μαθητή. Ακόμη, αφορά τόσο τον εξοπλισμό, τα κατάλληλα μέσα, την προσβασιμότητα στο όποιο περιβάλλον καθώς και όλους τους τρόπους παρέμβασης σχεδιασμένους για να προσφέρουν τα μέγιστα αποτελέσματα. Απώτερος σκοπός της Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης είναι να κατακτήσουν τα άτομα με ΕΕΑ ένα επίπεδο αυτονομίας και επιτυχίας στο σχολείο και την ευρύτερη κοινωνία όσο υψηλότερο γίνεται απ’ ότι βέβαια θα αποκτούσαν από μία τάξη «τυπικής» εκπαίδευσης.

Τι επιτάσσει το νομικό πλαίσιο στην Ελλάδα;

  Το πιο πρόσφατο ψήφισμα της Ελληνικής Βουλής που αφορά τον τομέα της Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης είναι ο νόμος 3699/2008 και απευθύνεται σε πλήθος σχετικών ζητημάτων. Όπως ορίζει ο νόμος, η ΕΑΕ είναι υποχρεωτική και αναπόσπαστο κομμάτι της ενιαίας, δημόσιας και δωρεάν παιδείας του τόπου μας γι’ αυτό και πρέπει να παρέχεται σε όλες τις Προσχολικές, Πρωτοβάθμιες και Δευτεροβάθμιες μονάδες εκπαίδευσης. Ανάμεσα στις υπηρεσίες της ΕΑΕ που οφείλει το κράτος να παρέχει, συγκαταλέγεται «η διαφοροδιάγνωση, η διάγνωση, η αξιολόγηση και αποτύπωση των ειδικών εκπαιδευτικών αναγκών, η συστηματική παιδαγωγική παρέμβαση με εξειδικευμένα και κατάλληλα προσαρμοσμένα εκπαιδευτικά εργαλεία και προγράμματα, τα οποία υλοποιούνται από τα κατά τόπους Κέντρα Διαφοροδιάγνωσης, Διάγνωσης και Υποστήριξης Ειδικών Εκπαιδευτικών Αναγκών (ΚΕΔΔΥ-παλιότερα γνωστά ως ΚΔΑΥ) και από τις δημόσιες ιατροπαιδαγωγικές υπηρεσίες». Αυτό λοιπόν που ορίζει ο νόμος είναι ότι τα αρμόδια για κάθε περιοχή ΚΕΔΔΥ και όλες οι δημόσιες ιατροπαιδαγωγικές υπηρεσίες είναι υπεύθυνα για τη διάγνωση και την αξιολόγηση των ΕΕΑ, τη  συστηματική παρέμβαση στις Σχολικές Μονάδες Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης (ΣΜΕΑΕ) και την εκτέλεση εξατομικευμένων εκπαιδευτικών και ψυχοπαιδαγωγικών προγραμμάτων παρέμβασης στο σχολείο.

Ποιοι μαθητές παρουσιάζουν ΕΕΑ;

  Σύμφωνα πάντα με τον ίδιο νόμο, μαθητές με ΕΕΑ θεωρούνται όσοι παρουσιάζουν σημαντικές δυσκολίες μάθησης και προσαρμογής στο σχολείο οι οποίες μετά από διάγνωση φαίνεται να απορρέουν είτε από αισθητηριακά, νοητικά, γνωστικά και αναπτυξιακά προβλήματα είτε από ψυχικές και νευροψυχικές διαταραχές. Πιο συγκεκριμένα, ανάμεσα στους μαθητές με ΕΕΑ ορίζονται εκείνοι που παρουσιάζουν

• νοητική αναπηρία, αισθητηριακές αναπηρίες όρασης (τυφλοί, αμβλύωπες με χαμηλή όραση), αισθητηριακές αναπηρίες ακοής (κωφοί, βαρήκοοι), κινητικές αναπηρίες, χρόνια μη ιάσιμα νοσήματα, διαταραχές ομιλίας−λόγου, ειδικές μαθησιακές δυσκολίες όπως δυσλεξία, δυσγραφία, δυσαριθμησία, δυσαναγνωσία, δυσορθογραφία, σύνδρομο ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα, διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (φάσμα αυτισμού), ψυχικές διαταραχές και πολλαπλές αναπηρίες. Βέβαια, μαθητές με χαμηλή σχολική επίδοση που δε σχετίζεται με ενδογενείς παράγοντες αλλά εξωγενείς (π.χ. γλωσσικές ιδιαιτερότητες, πολιτισμικές διαφορές) δε συγκαταλέγονται στα πλαίσια της ειδικής αγωγής και εκπαίδευσης.

• σύνθετες γνωστικές, συναισθηματικές και κοινωνικές δυσκολίες, παραβατική συμπεριφορά λόγω κακοποίησης, γονεϊκής παραμέλησης και εγκατάλειψης ή λόγω ενδοοικογενειακής βίας και μόνο.

• μία ή περισσότερες νοητικές ικανότητες και ταλέντα ανεπτυγμένα σε υπερβολικά υψηλότερο βαθμό από τις προσδοκώμενες για την ηλικία τους επιδόσεις.

Που φοιτούν οι μαθητές με ΕΕΑ;

  Αν και εφόσον οι μαθησιακές δυσκολίες είναι ήπιες, ο μαθητής παρακολουθεί στην τάξη του γενικού σχολείου όπου ο εκπαιδευτικός συνεργάζεται με το ΚΕΔΔΥ ή το σχολικό σύμβουλο. Αν οι δυσκολίες είναι πιο έντονες, κατόπιν αιτήσεως στη διεύθυνση του σχολείου δύναται μέσα στο πλαίσιο της σχολικής τάξης να υπάρχει παράλληλη στήριξη από εκπαιδευτικούς ΕΑΕ σε προγραμματισμένη βάση. Επίσης, μαθητές με ΕΕΑ μπορούν να φοιτούν στα Τμήματα Ένταξης (ΤΕ) είτε με εξατομικευμένο πρόγραμμα παρέμβασης σχεδιασμένο από το ΚΕΔΔΥ που δε θα υπερβαίνει τις 15 διδακτικές ώρες εβδομαδιαίως είτε με εξατομικευμένο πρόγραμμα παρέμβασης ή εξειδικευμένο ομαδικό διευρυμένου ωραρίου για μαθητές με σοβαρότερες ΕΕΑ. Βέβαια, η δημιουργία ΤΕ σ’ ένα σχολείο προϋποθέτει τη συγκέντρωση τουλάχιστον τριών μαθητών με ΕΕΑ χωρίς αυτό να σημαίνει πως ένας μαθητής δίχως γνωμάτευση δεν μπορεί να ενταχθεί σε αυτό αν κρίνεται απαραίτητο από το σχολικό σύμβουλο ΕΑΕ. Για όσους μαθητές δεν μπορούν να αυτοεξυπηρετηθούν στηρίζονται από Ειδικό Βοηθητικό Προσωπικό τόσο στο γενικό σχολείο, το ΤΕ και η τη ΣΜΕΑΕ. Τέλος, για  εκείνους που αδυνατούν να παρακολουθήσουν στο γενικό σχολείο λόγω των ιδιαίτερων αναγκών τους, η εκπαίδευσή τους πραγματοποιείται σε αυτοτελείς ΣΜΕΑΕ, κέντρα αποκατάστασης, ιδρύματα αγωγής ή Μονάδες Ψυχικής Υγείας ή στο σπίτι όταν αυτό κρίνεται απαραίτητο από τις αρμόδιες υπηρεσίες.